Luister via Spotify 

Ton van Haperen over veertig jaar onderwijs, beroepstrots, bestuurlijke drukte en de vraag wat kinderen nou leren op school

Ton van Haperen staat aan het begin van zijn pensioen. Hij stopt met het schrijven van columns, maar niet met het werken in en denken over onderwijs. In deze aflevering van OnderwijsOntrafeld gaat Irene Harmsen, bestuurder van Onderwijsversterkers, met hem in gesprek over meer dan veertig jaar voor de klas staan, zijn scherpe kritiek op het Nederlandse onderwijsbeleid en zijn blijvende zorg om het vakmanschap van leraren.

Het gesprek begint persoonlijk. Zowel Irene als Ton groeiden op met een vader die rector was: mannen in pak, dichtbij leerlingen en leraren, en met een sterk gevoel voor verantwoordelijkheid, vakmanschap en de schoolcultuur. Die gedeelde achtergrond vormt een bijzondere ingang naar een gesprek over wat er in het onderwijs is veranderd en wat volgens Ton verloren dreigt te gaan.

Ton spreekt over de invoering van de lumpsum, het studiehuis, de afstand tussen beleid en de klaspraktijk, de positie van de leraar en het gebrek aan beroepstrots. Hij is uitgesproken, soms confronterend, maar deelt zijn visie vanuit één centrale vraag: leren kinderen op school nog genoeg en hoe organiseren we het onderwijs zo dat leraren hun werk goed kunnen doen?

Een gesprek dat uitdaagt en uitnodigt om opnieuw te kijken naar de kern van onderwijs. Wie staat er op voor het leren van kinderen?

00:43 Welkom & introductie Ton van Haperen

04:55 De chaos waar de invoering van de lumpsum en het studiehuis toe geleid heeft

09:45 Hoe minister Dennis Wiersma de vinger op de zere plek legde

15:37 De opvattingen van rector-vaders hebben voor een fundament gezorgd

23:58 Tons wanhoop over het gebrek aan beroepstrots onder leraren

30:59 Hoe je ‘goed lesgeven’ faciliteert

41:28 Tons advies voor startende leraren

45:58 Welke drie maatregelen Ton direct zou doorvoeren als hij minister zou zijn

50:36 Afsluiting 

Columns: tonvanhaperen.com 

Boeken:

Pole Position, 2023 (ISBN 9789465112343)

Het bezwaar van de leraar: Hoe slecht beleid de Nederlandse school vernielt, 2018 (ISBN 9789048540938)

De ondergang van de Nederlandse leraar, 2007 (ISBN 9789046803226)

Manifest: Breng de basis op orde

Kijk ook eens op meerlerenopschool.nl en redhetonderwijs.com

Luister via Spotify

Over AI, dashboards, vroege selectie en de pedagogische opdracht van onderwijs

AI is steeds meer verweven in het dagelijks leven, ook op school. Het zit (verstopt) in dashboards, adaptieve methodes en leerlingvolgsystemen. Het belooft leraren te ontlasten, leerlingen direct feedback te geven en onderwijs beter af te stemmen op wat ieder kind nodig zou hebben. Maar wat gebeurt er als systemen steeds meer bepalen wat goed, efficiënt en belangrijk is? En hoe zorgen we ervoor kinderen niet verdwijnen achter data, scores en voorspellingen?

In deze aflevering gaat Irene Harmsen, bestuurder van Onderwijsversterkers, in gesprek met pedagoog, onderwijsbestuurder, podcastmaker en NIVOZ-directeur Jan Jaap Hubeek over zijn boek Mens blijven tussen systemen, een pleidooi voor menswaardig onderwijs in het AI-tijdperk. Het boek verkent de historische en filosofische lijnen achter het maakbaarheidsdenken, laat de keerzijden van AI zien en werkt toe naar een alternatief: het opzoeken van de pedagogische ruimte tussen systemen waar aandacht, het menselijk oordeel, ontmoeting en moed centraal staan.

Jan Jaap laat zien dat technologie waardevol kan zijn zolang de leraar regie houdt. AI kan bijvoorbeeld ruimte scheppen door te assisteren bij het differentiëren. Maar dit werkt alleen als we blijven terugkeren naar de bedoeling van onderwijs: waartoe zijn we hier samen op school? Wat vraagt dit kind, deze groep, deze gemeenschap? Een persoonlijk en verdiepend gesprek over wie Jan Jaap is als mens, wat hij met het vrijeschool onderwijs heeft, vroege selectie, de inzet van AI in het onderwijs, de nieuwe kerndoelen en hoe het onderwijs van de toekomst eruit kan zien als we de voordelen van AI benutten.

Een aflevering voor iedereen die zich afvraagt hoe we in een tijd van snelle technologische ontwikkeling de menselijke waarde in onderwijs kunnen blijven zien, beschermen en versterken.

Hoofdstukken

Mens blijven tussen systemen, een pleidooi voor menswaardig onderwijs in het AI-tijdperk (ISBN 978 90 836 600 35)

Bestel bij je lokale boekhandel.

Podcastserie AI: het pedagogisch appel (met o.a. Jan Jaap Hubeek, Barend Last en Hubert-Jan Hubeek)

Documentaireserie Klassen (van Sarah Sylbing en Ester Gould, omroep HUMAN, november 2020) 

Podcastserie Waarde(n) van Vrijeschoolonderwijs (met o.a. Jan Jaap Hubeek, Wouter Modderkolk, Aziza Mayo en Nina Hosseini)

Publicaties over social justice van Nina Hosseini

Artikel 23: Het openbaar en bijzonder onderwijs (over vrijheid van onderwijs)

Kijk ook eens op Laterselecteren.nu en Leve het Onderwijs

Deze aflevering is gemaakt door Irene Harmsen, Simone Hoogenboom en Femke van Kalleveen van Onderwijsversterkers, artwork door Sifra van Dalen van Studio Vonk & De Boer, muziek All Night Dance van PØW via Epidemic Sound.

Volg Onderwijsversterkers op LinkedIn en kijk voor aanbod op de website.

Luister via Spotify

Over organisatie, implementatie en de kunst om vakmanschap centraal te stellen

Hoe zorg je ervoor dat consultatieve leerlingbegeleiding (CLB) onderdeel wordt van de dagelijkse praktijk in school? En wat vraagt dat van schoolleiders, intern begeleiders of kwaliteitscoördinatoren, leraren en samenwerkingspartners?

In de vierde aflevering van OnderwijsOntrafeld gaat Irene Harmsen, bestuurder van Onderwijsversterkers, opnieuw in gesprek met dr. Wim Meijer. Na de eerdere afleveringen over de basis en historie van CLB en de praktische werkwijze van CLB staat nu de vraag centraal: hoe voer je CLB in op schoolniveau zonder dat het verwordt tot een nieuw systeem, extra protocol of de zoveelste structuuringreep?

Wim Meijer maakt duidelijk dat CLB vraagt om een andere manier van kijken, organiseren en samenwerken. In plaats van alles dicht te regelen met formulieren en overlegstructuren begin je in de praktijk. Je maakt ruimte voor vragen van leraren, flexibele begeleiding en een open schoolcultuur waarin denken en doen samen opgaan.

Je hoort hoe je de implementatie start, hoe bestaande ondersteuningsstructuren kunnen worden aangevuld en welke signalen laten zien dat CLB zijn vruchten begint af te werpen. Ook gaat het over de bredere context: de verhouding tussen school, bestuur, samenwerkingsverbanden, gemeenten en jeugdhulp. En over de vraag hoe je voorkomt dat de regie ongemerkt verschuift van de leraar naar externe partijen.

Deze aflevering is onmisbaar voor professionals die op zoek zijn naar een doordachte manier om passend en inclusiever onderwijs werkelijk sterker te organiseren; samen, systematisch en dicht bij de klas.

Durf jij met jouw school het experiment aan te gaan?

Hoofdstukken

00:44 Welkom Wim Meijer & terugkijken op aflevering 1 en 3

01:28 Waar moet je beginnen als je CLB wilt implementeren

03:37 Hoe vul je CLB toe aan de bestaande ondersteuningsstructuur

06:24 Hoe kun je de implementatie monitoren

12:10 Welke randvoorwaarden zijn er nodig voor CLB

16:29 Voorbeeld van een implementatietraject in de praktijk

19:11 Wat zijn signalen dat CLB goed werkt

21:17 Welke ontwikkelingen maken dat CLB urgent is

32:23 Blik op de toekomst: gaat Wim nog meer ontwikkelen?

Boeken van dr. Wim Meijer

Consultatieve leerlingbegeleiding – Professionalisering en onderwijsverbetering (ISBN 978 94 6371 115 9)

Praktische gids voor Consultatieve leerlingbegeleiding – Bouwstenen, hulpmiddelen en stappenplan (ISBN 978 94 6371 464 8)

Bestellen kan via Gompel&Svacina

Lees verder

IB’ers brengen Passend Onderwijs dichterbij

Diagnosedenken in het onderwijs

Consultatieve leerlingenbegeleiding:  een methodiek om samen zorgvragen aan te pakken en competenties van leerkrachten te versterken

Deze aflevering is gemaakt door Irene Harmsen, Simone Hoogenboom en Femke van Kalleveen van Onderwijsversterkers, artwork door Sifra van Dalen van Studio Vonk & De Boer, muziek All Night Dance van PØW via Epidemic Sound.

Volg Onderwijsversterkers op LinkedIn en kijk voor aanbod op de website.

Luister via Spotify

CLB als sleutel tot professionele groei, beter onderwijs en duurzame schoolontwikkeling

Wat vraagt het van een school als je leraren als professional centraal stelt? En hoe ondersteun je leerlingen beter zonder meteen buiten de klas of buiten de leraar naar oplossingen te zoeken?

In de derde aflevering van OnderwijsOntrafeld gaat Irene Harmsen, bestuurder van Onderwijsversterkers, opnieuw in gesprek met dr. Wim Meijer. Dit keer over de praktische kant van consultatieve leerlingbegeleiding (CLB): wat is er nodig om leraren systematisch en vanuit de praktijk te ondersteunen bij vragen rond leren, ontwikkelen, gedrag en inclusie. 

Wim Meijer laat zien waarom het zo belangrijk is om eerst naar de onderwijsleersituatie te kijken en niet direct naar wat er “mis” is met een kind. Wat gebeurt er in de klas? Waar loopt de leraar tegenaan? Wat vraagt dat in het hier en nu? Juist daarin zit de sleutel tot beter onderwijs, meer professionele ruimte en begeleiding die niet problematiseert of medicaliseert, maar versterkt. 

Je hoort hoe begeleiding vanuit CLB minder adviserend en meer onderzoekend wordt, waarom duurzame verandering begint bij kleine concrete stappen in de klas en hoe een schoolcultuur eruitziet waarin vroeg signaleren, samen kijken en professioneel leren vanzelfsprekender worden. 

Deze aflevering is daarmee relevant voor iedereen die rond kinderen en onderwijs samenwerkt. Want als je begeleiding dicht bij de klas organiseert, ontstaat er ruimte: leerlingen krijgen beter passend onderwijs, professionals groeien in hun vakmanschap en scholen worden structureel sterker van binnenuit.

Hoofdstukken

00:44 Welkom Wim Meijer & terugkijken op aflevering 1

02:27 Wat is consultatieve leerlingbegeleiding (CLB)?

04:27 Wat is het verschil tussen CLB en HGW/HGD?

07:10 Waarom is CLB juist nú relevant voor scholen?

08:11 Wat CLB van de mindset en grondhouding van betrokkenen vraagt

16:20 Stap 1 van CLB: de vraag van de leraar helder omschrijven

23:24 Stap 2 van CLB: de onderwijsleersituatie in kaart brengen

35:50 Welke rollen spelen de begeleider en de leraar in een CLB-traject?

47:58 Stap 3 van CLB: de doelen en interventies concreet maken

51:48 Stap 4 van CLB: de uitvoering en evaluatie van de interventies

56:31 Wat levert CLB een school op?

1:01:44 Leestip & afsluiting

Boeken van dr. Wim Meijer

Consultatieve leerlingbegeleiding – Professionalisering en onderwijsverbetering (ISBN 978 94 6371 115 9)

Praktische gids voor Consultatieve leerlingbegeleiding – Bouwstenen, hulpmiddelen en stappenplan (ISBN 978 94 6371 464 8)

Bestellen kan via Gompel&Svacina

Lees verder

IB’ers brengen Passend Onderwijs dichterbij

Diagnosedenken in het onderwijs

Consultatieve leerlingenbegeleiding:  een methodiek om samen zorgvragen aan te pakken en competenties van leerkrachten te versterken

Deze aflevering is gemaakt door Irene Harmsen, Simone Hoogenboom en Femke van Kalleveen van Onderwijsversterkers, artwork door Sifra van Dalen van Studio Vonk & De Boer, muziek All Night Dance van PØW via Epidemic Sound.

Volg Onderwijsversterkers op LinkedIn en kijk voor aanbod op de website.

Luister via Spotify

Over vertrouwen, vakmanschap en de vraag wat kinderen werkelijk verder helpt

Wat hebben leraren, schoolleiders en intern begeleiders eigenlijk aan toetsen? Hoe helpt toetsing het onderwijs verder en wanneer zit het juist in de weg?

In deze aflevering gaat Irene Harmsen, bestuurder van Onderwijsversterkers, in gesprek met toetsexpert, taalkundige en onderwijsadviseur dr. Karen Heij. Samen ontrafelen zij hoe toetsing in het onderwijs steeds dominanter is geworden, welke perverse effecten dat heeft op kinderen, professionals en het onderwijsaanbod, en waarom het tijd is voor een fundamenteel ander gesprek.

Karen Heij legt uit dat het leerlingvolgsysteem (LVS) allang niet meer alleen draait om volgen, maar ook om vergelijken, ordenen en voorsorteren. Ze is zeer kritisch op de invloed van toetsing op leesonderwijs, schooladvisering, dyslexieverklaringen en zelfs thuiszitters en het zelfbeeld van kinderen. Tegelijk biedt dit gesprek ook perspectief: hoe komen we terug bij de bedoeling van onderwijs? Wat vraagt dat van leraren, schoolleiders, bestuurders, toezichthouders en beleidsmakers? En welke rol kan toetsing wél spelen, als die in dienst staat van ontwikkeling in plaats van selectie?

Een aflevering voor iedereen die in en rond de school werkt en voelt dat het anders moet. Luister mee naar een indringend en hoopvol gesprek over brede onderwijskwaliteit, professionele ruimte en het lef om los te laten wat kinderen en professionals klein maakt.

Hoofdstukken

00:44 Welkom & introductie van Karen Heij

02:45 Wat is er de afgelopen vijf jaar in beweging gekomen rondom toetsing?

04:34 Hoe kan het dat het LVS zo dominant is geworden?

11:25 Een LVS-toets is eigenlijk een soort mini-doorstroomtoets met alle gevolgen van dien

14:05 Het verengende effect van toetsen op het taalonderwijs

18:57 De perverse impact van het inspectiekader op het onderwijs

21:43 We moeten met elkaar op zoek naar een evenwicht in de kwaliteit van onderwijs en toetsing

26:30 Gestandaardiseerde toetsen, de referentiekaders en leerlijnen hebben de onderwijsprofessional klein gemaakt

30:22 Het effect van toetsen op het aantal dyslexieverklaringen

37:18 Het effect van het vergelijkend meten en het selectiemechanisme van toetsing op onder andere thuiszitters

42:18 Is er een stelselwijziging nodig voor een nieuw narratief?

45:49 Oproep aan onderwijsprofessionals, bestuurders en toezichthouders

Proefschrift van dr. Karen Heij

Van de kat en de bel, tellen en vertellen met de eindtoets basisonderwijs (2021)

Lees verder

Toetsing in het basisonderwijs (serie van vijf artikelen)

Hoe referentiekader en toetsing goed taalonderwijs in de weg staan

Deze aflevering is gemaakt door Irene Harmsen, Simone Hoogenboom en Femke van Kalleveen van Onderwijsversterkers, artwork door Sifra van Dalen van Studio Vonk & De Boer, muziek All Night Dance van PØW via Epidemic Sound.

Volg Onderwijsversterkers op LinkedIn en kijk voor aanbod op de website.

Luister via Spotify

Leerlingbegeleiding begint bij de onderwijsleersituatie

In veel scholen is de reflex nog: “Kunnen we deze leerling niet even testen?” Terwijl je daarmee het echte gesprek mist: wat vraagt deze leerling van de onderwijsleersituatie en wat vraagt dat van het vakmanschap van de leraar en het team? 

In deze eerste aflevering gaat Irene Harmsen, bestuurder van Onderwijsversterkers, in gesprek met dr. Wim Meijer, pedagoog en onderwijskundige, over consultatieve leerlingbegeleiding (CLB). Een methodiek waarin twijfel een teken van professionaliteit van de leraar is. Samen met een begeleider pakt deze stap voor stap een professioneel werkprobleem aan en onderzoekt of de oplossing werkt; zo dicht mogelijk bij de dagelijkse praktijk. Je hoort ook waarom beleid en organisatie ertoe doen, zoals een heldere visie, tijd, ruimte en een teamcultuur waarin je het niet alleen hoeft te doen.

Voor onderwijsprofessionals die kritisch zijn op hypes en zoeken naar onderbouwde, concrete handvatten biedt deze aflevering een stevig, nuchter alternatief voor de huidige verwijsstrategie.

Hoofdstukken

01:58 Hoe dr. Wim Meijer bij CLB uitkwam: “via en met de leerkracht”

06:20 Diagnostiek-discussie: wat is zinvol om te weten over een leerling?

14:58 Onderzoek doen naar een verantwoorde methodiek voor leerlingbegeleiding

26:59 Sprong naar het heden: scholen of ouders vragen om een onderzoek

29:20 Hoe kwam de term CLB tot stand: initiatief bij de leerkracht, focus op verankering

34:25 Van individueel kind naar onderwijsleersituatie: samen de oplossingscyclus doorlopen

41:46 Hoe ga je om met passend en inclusief onderwijs: de rol van de leerkracht en die van de begeleider

52:36 Voorwaarden in de school die nodig zijn voor CLB, zoals visie en beleid, tijd vrijmaken/inroosteren en relativeringsvermogen

55:32 Waarom zou je als school voor CLB kiezen?

58:23 Hoe verschilt CLB van handelingsgericht werken (HGW)?

1:03:30 Hoe CLB een teamkwestie is

01:13:17 Reflectie op het gesprek

Boeken van dr. Wim Meijer

Consultatieve leerlingbegeleiding – Professionalisering en onderwijsverbetering (ISBN 978 94 6371 115 9)

Praktische gids voor Consultatieve leerlingbegeleiding – Bouwstenen, hulpmiddelen en stappenplan (ISBN 978 94 6371 464 8)

Bestellen kan via Gompel&Svacina

Lees verder

Diagnosedenken in het onderwijs

Consultatieve leerlingenbegeleiding:  een methodiek om samen zorgvragen aan te pakken en competenties van leerkrachten te versterken

Deze aflevering is gemaakt door Irene Harmsen, Simone Hoogenboom en Femke van Kalleveen van Onderwijsversterkers, montage door Math Göbbels van Onderzoek met Effect, artwork door Sifra van Dalen van Studio Vonk & De Boer, muziek All Night Dance van PØW via Epidemic Sound.

Volg Onderwijsversterkers op LinkedIn en kijk voor aanbod op de website.