Gast: Detlef van Vuuren – hoogleraar Integrated Assessment of Global Environmental Change (Universiteit Utrecht), Spinozaprijswinnaar 2024 en een van de meest geciteerde klimaatwetenschappers ter wereld

Audio-engineering: Klaas Tops

Artwork: John Back

In deze vierde aflevering van De Klimaatfietsers spreken we met klimaatwetenschapper en fanatiek sporter Detlef van Vuuren. Vanuit het huis van Leo Meyer duiken we in de wereld van klimaatmodellen: de wetenschappelijke instrumenten die laten zien welke keuzes we vandaag moeten maken om de aarde leefbaar te houden.

Hoe bereken je de toekomst als niemand die kan voorspellen? Waarom zijn klimaatmodellen veel meer dan een verzameling aannames? En is het nog mogelijk om de doelen van het Klimaatakkoord van Parijs te halen?

Tussen de scenario's en de cijfers door praten we ook over Zwift-races, marathons, een solo-editie van de Climate Classic van 382 kilometer en de kracht van optimisme in tijden van klimaatverandering.

Wat je leert in deze aflevering

• Hoe klimaatmodellen verschillende toekomstscenario's verkennen

• Waarom de wereld nog steeds afstevent op 2,5 tot 3 graden opwarming

• Waarom de energietransitie technisch én economisch haalbaar is

• Welke rol CO₂-verwijdering speelt in het halen van de klimaatdoelen

• Waarom rechtvaardigheid een steeds belangrijkere plek krijgt in klimaatmodellen

• Waarom elke vermeden ton CO₂ telt

Detlef blijkt niet alleen topwetenschapper, maar ook een fanatiek sporter.

Hij combineert zijn drukke werk met hardlopen, Zwift-races en lange fietstochten. Zo reed hij de volledige Climate Classic van 382 kilometer solo, twee weken na het officiële evenement.

Onderweg fietste hij dwars door Nederland: van Brabant langs het IJsselmeer naar Drenthe, met muziek op zijn oren en een flinke dosis doorzettingsvermogen.

Klimaatmodellen voorspellen de toekomst niet, maar helpen om mogelijke toekomsten te verkennen.

Detlef legt uit hoe modellen kennis over energie, voedsel, economie en menselijk gedrag combineren en waarom ze onmisbaar zijn voor klimaatbeleid.

Ook bespreekt hij waarom scenario's voortdurend worden aangepast aan nieuwe inzichten, technologische ontwikkelingen en geopolitieke veranderingen.

De huidige koers leidt volgens de modellen naar ongeveer 2,5 tot 3 graden opwarming.

Toch is Detlef optimistisch.

Hij laat zien dat:

• hernieuwbare energie steeds goedkoper wordt;

• klimaatbeleid de verwachtingen de afgelopen tien jaar al heeft verbeterd;

• samenwerking en innovatie de opwarming nog aanzienlijk kunnen beperken.

Een belangrijk deel van de aflevering gaat over negatieve emissies.

Aan bod komen:

• herbebossing;

• bio-energie met CO₂-opslag;

• directe afvang van CO₂ uit de atmosfeer;

• de kansen én beperkingen van deze technieken.

Volgens Detlef is het geen keuze tussen uitstoot verminderen óf CO₂ verwijderen: we zullen beide moeten doen.

Wie betaalt de energietransitie? Welke landen dragen de grootste verantwoordelijkheid? En hoe eerlijk is klimaatbeleid?

Detlef legt uit hoe klimaatmodellen steeds beter rekening houden met historische uitstoot, economische verschillen en mondiale rechtvaardigheid.

Ook thuis probeert Detlef zijn klimaatimpact zo klein mogelijk te houden:

• al sinds 1997 zonnepanelen op het dak;

• geen eigen auto;

• grotendeels vegetarisch eten;

• vliegen alleen als het echt nodig is en waar mogelijk compenseren;

• werken aan een volledig gasloze woning.

Klimaatverandering is een enorme uitdaging, maar zeker geen verloren strijd. De technologie is beschikbaar, de kennis is aanwezig en elke stap vooruit maakt verschil.

Zoals Detlef het samenvat: word niet wanhopig, want iedere vermeden ton CO₂ helpt om de toekomst een beetje beter te maken.

00:00 – Introductie van Detlef van Vuuren

00:03 – Zwift, hardlopen en de Climate Classic van 382 kilometer

00:06 – Hoe klimaatmodellen werken

00:09 – Klimaatrechtvaardigheid en mondiale keuzes

00:11 – Waarom we richting 2,5 tot 3 graden opwarming gaan

00:15 – CO₂ uit de lucht halen: noodzaak of risico?

00:20 – Politiek, fossiele belangen en maatschappelijke weerstand

00:25 – Kritiek op klimaatmodellen

00:27 – Is de aarde nog te redden?

00:29 – Persoonlijke klimaatkeuzes

00:30 – Waarom hoop een vorm van klimaatbeleid is

Deze aflevering is voor iedereen die wil begrijpen hoe wetenschappers naar de toekomst kijken, waarom scenario's geen voorspellingen zijn en waarom optimisme misschien wel een van de krachtigste klimaatstrategieën is.

Deze podcast is tot stand gekomen in samenwerking met Cycling 4 Climate. Deze non-profitorganisatie wil op een positieve en energieke manier bewustwording rondom klimaatverandering vergroten en laten zien hoe we samen impact kunnen maken – op de fiets én daarbuiten.

Gast: Kees van der Leun – ondernemer, energiestrateeg en directeur van Common Futures

Audio-engineering: Klaas Tops

Artwork: John Back

Van lange fietstochten door Zuid-Limburg tot discussies over waterstof, netcongestie en CO₂opslag: deze aflevering beweegt voortdurend tussen persoonlijke ervaringen en grote systeemvragen.

Volgende aflevering: een interview met Detlef van Vuuren – hoogleraar Integrated Assessment of Global Environmental Change (Universiteit Utrecht), Spinozaprijswinnaar 2024 en een van de meest geciteerde klimaatwetenschappers ter wereld

In deze aflevering

• Hoe Kees van der Leun fietsen combineert met klimaatwerk

• De Climate Classic en fietsen langs de toekomstige kustlijn van Nederland

• Wat je onderweg ziet veranderen door klimaatverandering

• Waarom het Nederlandse elektriciteitsnet steeds vaker vastloopt

• De rol van wind op zee, waterstof en groen gas

• Hoe opslag en flexibiliteit cruciaal worden in een duurzaam energiesysteem

• De spanning tussen marktwerking en overheidsregie in de energietransitie

• Waarom langzaam reizen soms een politieke keuze is

De energietransitie uitgelegd

Kees van der Leun laat zien hoe ingrijpend het energiesysteem verandert. Waar energie vroeger relatief voorspelbaar geproduceerd werd, zorgen zon en wind voor een systeem waarin aanbod steeds wisselender wordt.

Daarom zijn nieuwe oplossingen nodig, zoals:

• Waterstofproductie  op momenten van veel windenergie

• flexibele inzet van gascentrales

• opslag van energie voor periodes met weinig zon of wind

• groen gas uit landbouw- en reststromen

• uitbreiding en verzwaring van het elektriciteitsnet

Klimaatverandering zichtbaar op de fiets

Tijdens lange ritten worden veranderingen in landschap en klimaat tastbaar:

• langdurige droogte

• heel lage of heel hoge rivier-waterstanden

• hetere zomers

• verschuivende seizoenen

Fietsen wordt daarmee niet alleen vervoer of sport, maar ook een manier om klimaatverandering direct te ervaren.

Reizen en persoonlijke keuzes

Naast techniek en beleid gaat het gesprek ook over gedrag:

• minder vliegen

• reizen per trein door Europa

• duurzaam vakantie vieren

• en de praktische uitdagingen van internationaal reizen met de fiets

Ook persoonlijke verantwoordelijkheid komt aan bod.

Kees vertelt over:

• Fietsen als duurzaam vervoermiddel

• Bewuste keuzes rondom energiegebruik

• De rol van individueel gedrag naast systeemverandering

• Waarom hoopvolle verhalen nodig zijn om mensen in beweging te krijgen

De energietransitie naar netto nul uitstoot van broeikasgassen is technisch en economisch mogelijk, maar vraagt veel meer dan nieuwe technologie alleen. Ook infrastructuur, politiek, gedrag en internationale samenwerking bepalen hoe snel en eerlijk de overgang verloopt. De uitdaging zit niet alleen in techniek, maar vooral in de snelheid waarmee we die oplossingen toepassen. Ondernemers, overheden, wetenschappers en burgers hebben daarin allemaal een rol te spelen.

00:00 – Introductie van De Klimaatfietsers

00:02 – Wie is Kees van der Leun?

00:04 – Fietsen, vrienden en de Climate Classic

00:07 – Waarom de energietransitie noodzakelijk is

00:10 – De grootste bronnen van CO₂-uitstoot

00:13 – Wat werkt wel en wat werkt niet?

00:16 – Ondernemerschap en klimaatoplossingen

00:19 – Persoonlijke keuzes en systeemverandering

00:22 – Waarom er reden is voor optimisme

Perfect voor fietsers, ondernemers, beleidsmakers en iedereen die wil begrijpen hoe klimaatoplossingen er in de praktijk uitzien en waarom de energietransitie uiteindelijk vooral een kwestie van doen is.

Deze podcast is tot stand gekomen in samenwerking met Cycling 4 Climate. Deze non-profitorganisatie wil op een positieve en energieke manier bewustwording rondom klimaatverandering vergroten en laten zien hoe we samen impact kunnen maken.

Gast: Roderik van de Wal – hoogleraar Sea Level Change and Coastal Impacts, Universiteit Utrecht / KNMI

Audio-engineering: Klaas Tops

Artwork: John Back

In deze tweede aflevering van De Klimaatfietsers interviewen we klimaatwetenschapper Roderik van de Wal. Vanuit het huis van Leo Meyer spreken we over één van de meest ingrijpende gevolgen van klimaatverandering: zeespiegelstijging.

Waarom kijken klimaatwetenschappers vaak verder dan het jaar 2100? Welke rol spelen Groenland en Antarctica? Wat betekent een stijgende zeespiegel voor Nederland? En hoe moeten we omgaan met onzekerheden en mogelijke kantelpunten in het klimaatsysteem?

Tussen de wetenschap door vertelt Roderik ook over zijn passie voor fietsen. Van fietsvakanties naar Spanje tot de Climate Classic en de Elfstedentocht op de fiets: voor hem zijn fietsen en klimaat onlosmakelijk met elkaar verbonden.

 Volgende aflevering: een gesprek met klimaatondernemer Kees van der Leun van Common Futures over de energietransitie, klimaatoplossingen en de rol van ondernemerschap in een duurzame toekomst.

Volgende aflevering: een gesprek met klimaatondernemer Kees van der Leun van Common Futures over de energietransitie, innovatieve klimaatoplossingen en waarom de toekomst sneller kan veranderen dan we denken.

• Waarom het jaar 2100 voor zeespiegelstijging eigenlijk een willekeurige grens is

• Waarom Antarctica voor Nederland belangrijker kan zijn dan Groenland

• Hoe zwaartekracht invloed heeft op regionale zeespiegelstijging

• Wat wetenschappers weten over mogelijke veranderingen in de Golfstroom

• Waarom klimaatwetenschap vaak reageert op waarnemingen die al plaatsvinden

• Wat het voorzorgsbeginsel betekent in een wereld met mogelijke kantelpunten

Roderik vertelt over zijn deelname aan de Climate Classic, de fietstocht langs de denkbeeldige toekomstige kustlijn van Nederland. Die route volgt grofweg de nulmeterlijn: de grens tussen land dat boven en onder zeeniveau ligt.

Daarnaast deelt hij verhalen over fietsvakanties door Frankrijk en Spanje, zijn liefde voor kamperen onderweg en zijn ervaringen op de Utrechtse Heuvelrug.

Een belangrijk deel van de aflevering gaat over Antarctica.

Aan bod komen onder andere:

• waarom Antarctica veel meer ijs bevat dan Groenland

• hoe het smelten van ijskappen wereldwijd verschillende effecten heeft

• waarom Nederland relatief sterk wordt geraakt door ijsverlies op Antarctica

• de langetermijngevolgen van processen die eeuwen tot millennia kunnen doorwerken

Leo en Roderik bespreken recente onderzoeken naar het afzwakken van de Atlantische oceaancirculatie, vaak bekend als de Golfstroom.

Daarbij komt aan bod:

• wat klimaatmodellen hierover laten zien

• waarom wetenschappers alert zijn op waarschuwingssignalen

• hoe kantelpunten vaak pas zichtbaar worden nadat ze zijn gepasseerd

• waarom het voorzorgsbeginsel zo belangrijk is in klimaatbeleid

Roderik vertelt hoe hij zelf probeert bij te dragen:

• zoveel mogelijk fietsen voor woon-werkverkeer

• vegetarisch eten

• rijden met een warmtepomp thuis

• bewust omgaan met mobiliteit en energiegebruik

Volgens hem hoeft klimaatbeleid niet alleen uit grote maatregelen te bestaan; ook dagelijkse keuzes kunnen samen een groot verschil maken.

Klimaatverandering stopt niet in 2100. Vooral de gevolgen voor oceanen en ijskappen werken nog eeuwenlang door. Juist daarom is het belangrijk om nu keuzes te maken die toekomstige generaties beschermen.

00:00 – Introductie van De Klimaatfietsers

00:02 – Wie is Roderik van de Wal?

00:03 – Fietsvakanties naar Spanje en de Climate Classic

00:07 – Waarom 2100 geen eindpunt is voor zeespiegelstijging

00:08 – Antarctica versus Groenland

00:10 – Hoe snel stijgt de zeespiegel?

00:12 – Nieuwe inzichten over de Golfstroom

00:13 – Kantelpunten en het voorzorgsbeginsel

00:17 – Wat kunnen we zelf doen?

00:19 – Persoonlijke klimaatkeuzes van Roderik

Perfect voor fietsers, klimaatliefhebbers en iedereen die beter wil begrijpen waarom zeespiegelstijging niet alleen een probleem van de verre toekomst is.

Deze podcast is tot stand gekomen in samenwerking met Cycling 4 Climate. Deze non-profitorganisatie wil op een positieve en energieke manier bewustwording rondom klimaatverandering vergroten en laten zien hoe we samen impact kunnen maken.  

Gasten: Jonna van Mourik – promovendus Universiteit Utrecht / KNMI

Audio-engineering: Klaas Tops

Artwork: John Back

Over deze aflevering

In deze eerste aflevering van De Klimaatfietsers komen langeafstandsfietsen en klimaatwetenschap samen. Vanuit het huis van klimaatwetenschapper Leo Meyer verkennen we hoe extreme fietstochten en extreme weersomstandigheden verrassend veel met elkaar te maken hebben.

Centraal staat het onderzoek naar droogte in Nederland, de rol van hogedrukblokkades in ons weer, en de vraag hoe klimaatverandering onze toekomst beïnvloedt – zonder elk extreem direct daaraan toe te schrijven.

🎙️ Volgende aflevering: een gesprek met Roderik van de Wal (hoogleraar Sea level change and coastal impacts aan de Universiteit Utrecht) over zeespiegelstijging.

🎧 Extra luistertip: blijf vooral hangen tot na minuut 25, want daar zit een verrassende bonustrack in over de uitzonderlijk droge maand april. En gaat Jonna zich wagen aan een concrete weersverwachting voor 19 juni, de dag van de Climate Classic ?

Wat je leert in deze aflevering

* Waarom langdurige droogtes steeds relevanter worden in Nederland

* Hoe ‘blokkades’ in de atmosfeer wekenlang droog weer kunnen veroorzaken

* Waarom extremen vaker voorkomen, maar niet altijd door klimaatverandering komen

* Hoe klimaatmodellen scenario’s schetsen voor de komende decennia

* Wat klimaatadaptatie betekent voor landbouw, steden en waterbeheer

Fietsen als klimaatbarometer

Jonna van Mourik vertelt hoe haar achtergrond in roeien en haar liefde voor fietsen haar blik op klimaat heeft veranderd. Lange tochten van 250 tot 500 kilometer maken seizoensveranderingen letterlijk zichtbaar: van droge gravelpaden tot vroeg vallende bladeren en veranderende heidebloei.

Droogte, water en verandering

* Nederland kende recente extreme droge jaren (o.a. 2018, 2019, 2022)

* Droogte ontstaat vaak door hardnekkige hogedrukgebieden

* In warme, droge omstandigheden versterken processen elkaar (meer verdamping, drogere bodem)

* Klimaatverandering vergroot de kans op extremere situaties

Van Spanje tot Utrecht: omgaan met water

De aflevering laat zien hoe andere landen al verder zijn met waterbeheer:

* druppelirrigatie in de landbouw (efficiënter watergebruik)

* regenwateropvang en hergebruik in bebouwing

* kansen voor klimaatadaptieve nieuwbouwprojecten zoals Rijnenburg

Klimaatadaptatie als kans

In plaats van alleen risico’s benadrukt de aflevering ook kansen:

* waterberging combineren met recreatie (bijv. roeien)

* circulair gebruik van water in huishoudens en industrie

* nieuwe vormen van stedelijke inrichting die droogte en piekregen aankunnen

Persoonlijke keuzes

Jonna vertelt hoe ze stap voor stap duurzamer is gaan leven:

* vegetarisch en grotendeels veganistisch

* tweedehands kleding

* reizen per trein (o.a. nachttrein Utrecht–Wenen)

* bewuste afwegingen rond internationale conferenties

Kernboodschap

Niet elk extreem weer is toe te schrijven aan klimaatverandering, maar de kans op extremen neemt wel toe. Tegelijkertijd liggen er veel mogelijkheden om ons aan te passen – en dat kan zelfs creatief en positief uitpakken.

Highlights (timestamps)

00:00 – Intro: fietsen en klimaat komen samen

00:03 – Van roeien naar 500 km fietstochten

00:09 – Wat zijn langdurige droogtes?

00:11 – Blokkades in de atmosfeer uitgelegd

00:15 – Klimaatscenario’s en toekomstbeeld

00:20 – Waterbeheer en oplossingen

00:22 – Persoonlijke duurzaamheid

00:25 – Bonustrack: de extreem droge maand april ontleed

00:28 – Weersverwachting voor 19 juni: wat kunnen we verwachten?

00:41 – Afsluiting en reflectie

Luistertip

Perfect voor onderweg, tijdens een lange rit of juist wanneer je nieuwsgierig bent waarom het weer steeds extremer lijkt

Cycling 4 Climate

Deze podcast is tot stand gekomen in samenwerking met Cycling 4 Climate. Deze non-profit organisatie wil op een positieve en energieke manier bewustwording rondom klimaatverandering vergroten laten zien hoe we samen impact kunnen maken