Gast: Roderik van de Wal – hoogleraar Sea Level Change and Coastal Impacts, Universiteit Utrecht / KNMI

Audio-engineering: Klaas Tops

Artwork: John Back

In deze tweede aflevering van De Klimaatfietsers interviewen we klimaatwetenschapper Roderik van de Wal. Vanuit het huis van Leo Meyer spreken we over één van de meest ingrijpende gevolgen van klimaatverandering: zeespiegelstijging.

Waarom kijken klimaatwetenschappers vaak verder dan het jaar 2100? Welke rol spelen Groenland en Antarctica? Wat betekent een stijgende zeespiegel voor Nederland? En hoe moeten we omgaan met onzekerheden en mogelijke kantelpunten in het klimaatsysteem?

Tussen de wetenschap door vertelt Roderik ook over zijn passie voor fietsen. Van fietsvakanties naar Spanje tot de Climate Classic en de Elfstedentocht op de fiets: voor hem zijn fietsen en klimaat onlosmakelijk met elkaar verbonden.

 Volgende aflevering: een gesprek met klimaatondernemer Kees van der Leun van Common Futures over de energietransitie, klimaatoplossingen en de rol van ondernemerschap in een duurzame toekomst.

• Waarom het jaar 2100 voor zeespiegelstijging eigenlijk een willekeurige grens is

• Waarom Antarctica voor Nederland belangrijker kan zijn dan Groenland

• Hoe zwaartekracht invloed heeft op regionale zeespiegelstijging

• Wat wetenschappers weten over mogelijke veranderingen in de Golfstroom

• Waarom klimaatwetenschap vaak reageert op waarnemingen die al plaatsvinden

• Wat het voorzorgsbeginsel betekent in een wereld met mogelijke kantelpunten

Roderik vertelt over zijn deelname aan de Climate Classic, de fietstocht langs de denkbeeldige toekomstige kustlijn van Nederland. Die route volgt grofweg de nulmeterlijn: de grens tussen land dat boven en onder zeeniveau ligt.

Daarnaast deelt hij verhalen over fietsvakanties door Frankrijk en Spanje, zijn liefde voor kamperen onderweg en zijn ervaringen op de Utrechtse Heuvelrug.

Een belangrijk deel van de aflevering gaat over Antarctica.

Aan bod komen onder andere:

• waarom Antarctica veel meer ijs bevat dan Groenland

• hoe het smelten van ijskappen wereldwijd verschillende effecten heeft

• waarom Nederland relatief sterk wordt geraakt door ijsverlies op Antarctica

• de langetermijngevolgen van processen die eeuwen tot millennia kunnen doorwerken

Leo en Roderik bespreken recente onderzoeken naar het afzwakken van de Atlantische oceaancirculatie, vaak bekend als de Golfstroom.

Daarbij komt aan bod:

• wat klimaatmodellen hierover laten zien

• waarom wetenschappers alert zijn op waarschuwingssignalen

• hoe kantelpunten vaak pas zichtbaar worden nadat ze zijn gepasseerd

• waarom het voorzorgsbeginsel zo belangrijk is in klimaatbeleid

Roderik vertelt hoe hij zelf probeert bij te dragen:

• zoveel mogelijk fietsen voor woon-werkverkeer

• vegetarisch eten

• rijden met een warmtepomp thuis

• bewust omgaan met mobiliteit en energiegebruik

Volgens hem hoeft klimaatbeleid niet alleen uit grote maatregelen te bestaan; ook dagelijkse keuzes kunnen samen een groot verschil maken.

Klimaatverandering stopt niet in 2100. Vooral de gevolgen voor oceanen en ijskappen werken nog eeuwenlang door. Juist daarom is het belangrijk om nu keuzes te maken die toekomstige generaties beschermen.

00:00 – Introductie van De Klimaatfietsers

00:02 – Wie is Roderik van de Wal?

00:03 – Fietsvakanties naar Spanje en de Climate Classic

00:07 – Waarom 2100 geen eindpunt is voor zeespiegelstijging

00:08 – Antarctica versus Groenland

00:10 – Hoe snel stijgt de zeespiegel?

00:12 – Nieuwe inzichten over de Golfstroom

00:13 – Kantelpunten en het voorzorgsbeginsel

00:17 – Wat kunnen we zelf doen?

00:19 – Persoonlijke klimaatkeuzes van Roderik

Perfect voor fietsers, klimaatliefhebbers en iedereen die beter wil begrijpen waarom zeespiegelstijging niet alleen een probleem van de verre toekomst is.

Deze podcast is tot stand gekomen in samenwerking met Cycling 4 Climate. Deze non-profitorganisatie wil op een positieve en energieke manier bewustwording rondom klimaatverandering vergroten en laten zien hoe we samen impact kunnen maken.  

Gasten: Jonna van Mourik – promovendus Universiteit Utrecht / KNMI

Audio-engineering: Klaas Tops

Artwork: John Back

Over deze aflevering

In deze eerste aflevering van De Klimaatfietsers komen langeafstandsfietsen en klimaatwetenschap samen. Vanuit het huis van klimaatwetenschapper Leo Meyer verkennen we hoe extreme fietstochten en extreme weersomstandigheden verrassend veel met elkaar te maken hebben.

Centraal staat het onderzoek naar droogte in Nederland, de rol van hogedrukblokkades in ons weer, en de vraag hoe klimaatverandering onze toekomst beïnvloedt – zonder elk extreem direct daaraan toe te schrijven.

🎙️ Volgende aflevering: een gesprek met Roderik van de Wal (hoogleraar Sea level change and coastal impacts aan de Universiteit Utrecht) over zeespiegelstijging.

🎧 Extra luistertip: blijf vooral hangen tot na minuut 25, want daar zit een verrassende bonustrack in over de uitzonderlijk droge maand april. En gaat Jonna zich wagen aan een concrete weersverwachting voor 19 juni, de dag van de Climate Classic ?

Wat je leert in deze aflevering

* Waarom langdurige droogtes steeds relevanter worden in Nederland

* Hoe ‘blokkades’ in de atmosfeer wekenlang droog weer kunnen veroorzaken

* Waarom extremen vaker voorkomen, maar niet altijd door klimaatverandering komen

* Hoe klimaatmodellen scenario’s schetsen voor de komende decennia

* Wat klimaatadaptatie betekent voor landbouw, steden en waterbeheer

Fietsen als klimaatbarometer

Jonna van Mourik vertelt hoe haar achtergrond in roeien en haar liefde voor fietsen haar blik op klimaat heeft veranderd. Lange tochten van 250 tot 500 kilometer maken seizoensveranderingen letterlijk zichtbaar: van droge gravelpaden tot vroeg vallende bladeren en veranderende heidebloei.

Droogte, water en verandering

* Nederland kende recente extreme droge jaren (o.a. 2018, 2019, 2022)

* Droogte ontstaat vaak door hardnekkige hogedrukgebieden

* In warme, droge omstandigheden versterken processen elkaar (meer verdamping, drogere bodem)

* Klimaatverandering vergroot de kans op extremere situaties

Van Spanje tot Utrecht: omgaan met water

De aflevering laat zien hoe andere landen al verder zijn met waterbeheer:

* druppelirrigatie in de landbouw (efficiënter watergebruik)

* regenwateropvang en hergebruik in bebouwing

* kansen voor klimaatadaptieve nieuwbouwprojecten zoals Rijnenburg

Klimaatadaptatie als kans

In plaats van alleen risico’s benadrukt de aflevering ook kansen:

* waterberging combineren met recreatie (bijv. roeien)

* circulair gebruik van water in huishoudens en industrie

* nieuwe vormen van stedelijke inrichting die droogte en piekregen aankunnen

Persoonlijke keuzes

Jonna vertelt hoe ze stap voor stap duurzamer is gaan leven:

* vegetarisch en grotendeels veganistisch

* tweedehands kleding

* reizen per trein (o.a. nachttrein Utrecht–Wenen)

* bewuste afwegingen rond internationale conferenties

Kernboodschap

Niet elk extreem weer is toe te schrijven aan klimaatverandering, maar de kans op extremen neemt wel toe. Tegelijkertijd liggen er veel mogelijkheden om ons aan te passen – en dat kan zelfs creatief en positief uitpakken.

Highlights (timestamps)

00:00 – Intro: fietsen en klimaat komen samen

00:03 – Van roeien naar 500 km fietstochten

00:09 – Wat zijn langdurige droogtes?

00:11 – Blokkades in de atmosfeer uitgelegd

00:15 – Klimaatscenario’s en toekomstbeeld

00:20 – Waterbeheer en oplossingen

00:22 – Persoonlijke duurzaamheid

00:25 – Bonustrack: de extreem droge maand april ontleed

00:28 – Weersverwachting voor 19 juni: wat kunnen we verwachten?

00:41 – Afsluiting en reflectie

Luistertip

Perfect voor onderweg, tijdens een lange rit of juist wanneer je nieuwsgierig bent waarom het weer steeds extremer lijkt

Cycling 4 Climate

Deze podcast is tot stand gekomen in samenwerking met Cycling 4 Climate. Deze non-profit organisatie wil op een positieve en energieke manier bewustwording rondom klimaatverandering vergroten laten zien hoe we samen impact kunnen maken